شيخ حسين انصاريان

409

تفسير و شرح صحيفه سجاديه (فارسى)

امام صادق عليه السلام ، خشوع را راه رسيدن به يقين مىداند و مىفرمايد : فَلا يُقْبَلُ إِلَّا الْايْمانُ وَ لا إِيْمانَ إِلَّا بِعَمَلٍ ، وَ لا عَمَلَ إِلَّا بِيَقينٍ ، وَ لا يَقْينَ إِلَّا بِالْخُشُوعِ . « 1 » قبولى نيست مگر به ايمان ، ايمان نباشد مگر با عمل ، عمل نباشد مگر با يقين و يقين نباشد مگر با خشوع . براى دعا بهترين ياور ، خشوع قلبى است كه تا دل تسليم ارادهء او نشود راه راست هموار نشده و حق شناخته نگردد . در حديث معراج آمده است : يا أَحْمَدُ ما عَرَفَنى عَبْدٌ وَ خَشَعَ لى إِلَّا خَشَعَ لَهُ كُلُّ شَىءٍ . « 2 » اى احمد ! هيچ بنده‌اى مرا نشناخت و در برابرم خاشع نشد مگر آن كه همهء اشيا در برابر او خشوع كردند . اگر دل براى خداى سبحان خاشع شود ، همه اعضاى بدنش فروتن مىگردد و در برابر امر الهى هم تسليم مىشود . از وحىهاى خداى تعالى به موسى و هارون اين است : همانا دوستان من با خوارى و خشوع و ترس كه در دلهايشان خانه كرده و بر بدنهايشان آشكار شده است اين چنين حالتى ظاهر و باطن آنان را تشكيل مىدهد و موجب نجاتشان است تا به درجاتى كه آرزويش را دارند نايل آيند . عظمت آنان در همين فروتنى است و بدان افتخار هم مىكنند و چهرهء آنان به اين حالت شناخته مىشود . « 3 »

--> ( 1 ) - بحار الأنوار : 75 / 282 ، باب 24 ، حديث 1 ؛ تحف العقول : 303 . ( 2 ) - الجواهر السنية : 197 ، باب 11 ؛ ارشاد القلوب ، ديلمى : 203 . ( 3 ) - بحار الأنوار : 13 / 49 ، باب 2 ، حديث 18 ؛ عدّة الدّاعى : 160 .